เรียนรู้ › หัวข้อคณิตศาสตร์ประถม › เศษส่วน

คู่มือรายหัวข้อ

เศษส่วน

เศษส่วนบอกจำนวนส่วนที่เท่ากันเทียบกับหนึ่งหน่วย ใน ¾ ตัวส่วน 4 บอกว่าแบ่งหนึ่งหน่วยเป็น 4 ส่วนเท่ากัน ตัวเศษ 3 บอกว่าเลือกมา 3 ส่วน จะเป็นส่วนของแถบกระดาษ ปริมาณน้ำ หรือกลุ่มผลไม้ก็ได้ ต้องบอกให้ได้ก่อนว่าหนึ่งหน่วยคืออะไร

เรียนเรื่องนี้เมื่อไร

ตารางนี้ใช้กรอบหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ฉบับปรับปรุงคณิตศาสตร์ พ.ศ. 2560 โรงเรียนอาจเรียงบทต่างกัน โดยเฉพาะ ป.1–ป.3 ที่ใช้หลักสูตรใหม่ ให้เลือกตามเรื่องที่ลูกกำลังเรียน

เข้าใจทีละขั้น

1. ส่วนต้องเท่ากัน

พับแถบกระดาษครึ่งหนึ่งแล้วพับอีกครั้ง จะเห็น 4 ส่วนเท่ากัน ระบายสี 3 ส่วนเป็น ¾ ถ้าตัดกระดาษเป็น 4 ชิ้นขนาดต่างกัน ชิ้นหนึ่งไม่ได้เป็น ¼ เสมอ ถามลูกว่าวิธีแบ่งทำให้ทุกชิ้นมีพื้นที่เท่ากันอย่างไร

2. เทียบกับหน่วยเดียวกัน

½ ของแตงโมลูกใหญ่ไม่จำเป็นต้องเท่ากับ ½ ของลูกเล็ก เมื่อเปรียบเทียบเศษส่วนด้วยภาพ ให้แถบทั้งสองยาวเท่ากันก่อน สำหรับหนึ่งหน่วยเท่ากัน ¼ มากกว่า ⅛ เพราะแบ่งเป็น 4 ส่วน แต่ละส่วนใหญ่กว่าการแบ่งเป็น 8 ส่วน

3. เปลี่ยนชื่อโดยไม่เปลี่ยนค่า

½ = 2/4 = 4/8 ลองแบ่งแต่ละส่วนย่อยอีกครั้ง พื้นที่ที่ระบายสีไม่ได้เพิ่ม การคูณตัวเศษและตัวส่วนด้วยจำนวนเดียวกันที่ไม่ใช่ศูนย์จึงคงค่าเดิม เช่น 3/4 = 6/8 ส่วนการทำให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำใช้ตัวหารร่วม

4. บวกส่วนชนิดเดียวกัน

¼ + ¼ = 2/4 = ½ เพราะหนึ่งส่วนสี่รวมอีกหนึ่งส่วนสี่เป็นสองส่วนสี่ ไม่ได้เป็นสองส่วนแปด ถ้าตัวส่วนต่างกัน เช่น ½ + ¼ ให้เปลี่ยน ½ เป็น 2/4 ก่อน จึงได้ 3/4 ภาพแถบช่วยให้เห็นว่าต้องใช้ชิ้นขนาดเดียวกัน

5. หาเศษส่วนของกลุ่ม

¾ ของกล้วย 20 ผล: แบ่งเป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 5 ผล แล้วเลือก 3 กลุ่ม ได้ 15 ผล เขียน 20 ÷ 4 × 3 = 15 ตรวจว่ามากกว่าครึ่งหนึ่งของ 20 แต่น้อยกว่า 20 จึงสมเหตุสมผล

6. มากกว่าหนึ่งหน่วยก็เป็นเศษส่วนได้

7/4 คือ 4/4 กับ 3/4 จึงเป็นจำนวนคละ 1¾ การหารเศษส่วนให้เริ่มจากความหมาย เช่น 2 ÷ ½ ถามว่าใน 2 หน่วยมีครึ่งหน่วยกี่ส่วน คำตอบ 4 ส่วน วิธีคูณด้วยส่วนกลับควรมาหลังเห็นภาพนี้

จุดที่มักสับสน

• นับส่วนที่ไม่เท่ากันเหมือนเป็นเศษส่วนของพื้นที่เท่ากัน
• บวกตัวส่วนเข้าด้วยกัน: ชื่อขนาดของส่วนยังเดิมเมื่อบวกส่วนชนิดเดียวกัน
• คิดว่าตัวส่วนมากแปลว่าเศษส่วนมาก โดยไม่ดูตัวเศษและหน่วยเต็ม

กิจกรรมสั้น ๆ ที่บ้าน

• พับและคลี่: พับกระดาษเป็น 2, 4, 8 ส่วน แล้วหาครึ่งหนึ่งทุกครั้ง
• กล้วยจำลอง: ใช้ฝาขวด 12 ฝา หา ⅓ ได้ 4 ฝา และ ⅔ ได้ 8 ฝา
• จับคู่ค่าเท่ากัน: จับบัตร ½ กับ 2/4 พร้อมวาดภาพยืนยัน
• เรียงบนเส้นจำนวน: วาง 0, ¼, ½, ¾, 1 ให้ช่วงห่างเท่ากัน

ใบงานสำหรับฝึกต่อ

เลือกเฉพาะส่วนที่เด็กเคยเรียน ใช้ของจริงหรือภาพช่วยได้ หลังทำให้เลือกหนึ่งข้อมาเล่าว่าตรวจอย่างไร

ส่วนที่ระบายสีเป็นเศษส่วนเท่าไรป.3, ป.4 · อ่านเศษส่วนจากส่วนที่เท่ากันดาวน์โหลด PDF

ฉบับตัวอักษรใหญ่ · ฉบับอ่านสะดวก

อักษรเบรลล์ (BRF) (2 KB) · ข้อความเบรลล์ (4 KB) · ภาพนูนสัมผัส (PDF) (677 KB)

หาเศษส่วนของจำนวนป.5, ป.6 · เช่น ½ ของ 12 และ ¾ ของ 20ดาวน์โหลด PDF

ฉบับตัวอักษรใหญ่ · ฉบับอ่านสะดวก

อักษรเบรลล์ (BRF) (2 KB) · ข้อความเบรลล์ (4 KB)

เศษส่วนที่เท่ากันป.4, ป.5, ป.6 · เติมตัวเศษหรือตัวส่วนที่หายไปดาวน์โหลด PDF

ฉบับตัวอักษรใหญ่ · ฉบับอ่านสะดวก

อักษรเบรลล์ (BRF) (2 KB) · ข้อความเบรลล์ (4 KB)

คำถามที่พบบ่อย

เรียนต่อเรื่องที่เชื่อมกัน

แจ้งข้อผิดพลาด